Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yaşanmış dokunaklı bir aşk hikayesinden doğan ve nesilden nesile dilden dile aktarılan efsanevi türkü ‘Al Fadimem’in gerçek hikayesi, yapılan kapsamlı bir araştırma ile aydınlatıldı. Haberparolam.com.tr olarak, bu kültürel mirasın perde arkasını sizler için derledik.
TÜBİTAK Destekli Proje ile ‘Al Fadimem’in İzleri Sürüldü
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirildi. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adlı proje, yıllardır sırlarla dolu olan ‘Al Fadimem’ türküsünün kökenine indi. Proje, birinci elden kaynaklarla türkünün gerçek öyküsünü ve ilk sözlerini gün yüzüne çıkardı.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri İncelendi
Bu değerli araştırma, halk müziğinin önemli bir parçası olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını gözler önüne sermeyi amaçladı. Bu doğrultuda, türkünün kahramanları olduğu düşünülen Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı dönemde yaşamış akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine mülakatlar, projenin temelini oluşturdu. Bu görüşmeler sayesinde, türkünün yaşatılmasında rol oynayan kişilerin anıları ve bilgileri kayıt altına alındı.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Acı Öyküsü
Yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere göre, hikayenin kahramanı Efe Kadir’in o dönemdeki yoksulluğu ve yetim olması nedeniyle sevdiği kızı Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip olmadığı anlaşıldı. Bu durum üzerine Efe Kadir, Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu. Ancak, kaçış sonrası yaşananlar, sevdayı hüzne dönüştürdü. Fadime’nin o dönemdeki yasal yaşı küçük olmasına rağmen, gönüllü kaçış nedeniyle ailesi tarafından şikayet edildi. Bu şikayet üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve bestelediği türkülere yansıdı. İşte bu acı dolu ayrılığın sesi, dillerden düşmeyen ‘Al Fadimem’ türküsüne dönüştü.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Bir Kaynak Oldu
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış yaklaşık 40 yıllık bir ses kaydının bulunması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu kaset, türkünün orijinal sözlerine ulaşmada paha biçilmez bir kaynak teşkil etti. Ses kaydında, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını kendi sesiyle okuduğu tespit edildi. Bu tarihi kayıt, Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle muhafaza edilmişti.
Saha çalışmaları sonucunda, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, türkünün daha önce hiç kayıt altına alınmamış ek kıtalarının da olduğu ortaya çıkarıldı. Bu sayede, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca nasıl bir değişim geçirdiği, sözlerinin ve ezgisinin nasıl evrildiği somut delillerle kanıtlanmış oldu. Haberparolam.com.tr olarak, bu kültürel mirasın doğru bir şekilde anlaşılmasına katkıda bulunmaktan gurur duyuyoruz.
